beheer advies groen (31-1)

PIUS FLORIS BOOMVERZORGING VUGHT
Lage Raam 1 5076 PE HAAREN
Postbus 2021, 5260 CA Vught
T +31 (0)73 – 6567235
M +31 (0)6 – 41308799
www.piusfloris.nl
h.waijers@piusfloris.nl

Opdrachtgever : VvE Bungalowpark L’air Pur
t.a.v. de heer J. Wolthuis
Schaluinen 11b
5111 HB Baarle-Nassau

Kenmerk : HW/
Datum rapport : 16 januari 2019
Opgesteld door : Harald Waijers
Gezien door : Michel de Groot

Kenmerk: HW03P

Beheeradvies aantasting letterzetter 2
INHOUD
INLEIDING ………………………………………………………………………………………………………………………. 3
OPDRACHT …………………………………………………………………………………………………………………………… 3
AANLEIDING …………………………………………………………………………………………………………………………. 3
DOEL ……………………………………………………………………………………………………………………………. 3
UITVOERING …………………………………………………………………………………………………………………………. 3

  1. HUIDIGE SITUATIE…………………………………………………………………………………………………….. 4
    LOCATIEBESCHRIJVING ……………………………………………………………………………………………………………… 4
    WERKWIJZE………………………………………………………………………………………………………………………….. 4
    WAARGENOMEN SOORT …………………………………………………………………………………………………………… 5
    AANTASTING ………………………………………………………………………………………………………………………… 5
    SYMPTOMEN ………………………………………………………………………………………………………………………… 6
    GEVOLGEN …………………………………………………………………………………………………………………………… 6
    BESTRIJDING…………………………………………………………………………………………………………………………. 6
  2. CONCLUSIE………………………………………………………………………………………………………………. 6
  3. ADVIES……………………………………………………………………………………………………………………. 7

Kenmerk: HW03P

Beheeradvies aantasting letterzetter 3
Inleiding
Opdracht
In opdracht van VvE Bungalowpark L’air Pur, in de persoon van dhr. J. Wolthuis, is op dinsdag 15
januari 2019 door H. H. H. Waijers, European Tree Technician bij Pius Floris Boomverzorging Vught,
een bezoek gebracht aan Bungalowpark L’air Pur te Baarle-Nassau.
Aanleiding
Aanleiding voor dit bezoek was het vaststellen van de aantasting van een aantal sparren staande op
het bungalowpark. Na de droge zomer van 2018 verkeren een groot aantal sparren in een
verminderde tot slechte conditie. Veel van deze bomen hebben terugstervende toppen, of zijn
afgestorven.
Bij de afgestorven bomen laat de bast los en zijn er vraatgangen onder het bastweefsel waar te
nemen.
De VvE Bungalowpark L’air Pur wil inzichtelijk krijgen wat de oorzaak is van het afsterven van de
bomen en op welke manier ze dit kunnen bestrijden.
Doel
De onderzoeksopdracht die aan Pius Floris Boomverzorging is voorgelegd luidt:
 Inzichtelijk maken van veroorzaker vraatgangen;
 Inzichtelijk maken welke bomen aangetast zijn;
 Aanbevelingen ten behoeve van beheer en beperken verdere aantasting.
Uitvoering
Dinsdag 15 januari 2019 heeft H. H. H. Waijers met dhr. Wolthuis (voormalig bestuurslid VvE en
momenteel adviseur Groen & Milieu voor de VvE), mw. L. Butter (indienster bezwaarschrift m.b.t.
‘het vele kappen van bomen op ons park’) en dhr. R. Bax (bestuurslid VvE voor Infrastructuur,
waarnemend voor Groen en Milieu) en twee andere afgevaardigden van de VvE een rondgang over
het projectgebied gemaakt om een globaal inzicht te verkrijgen in de aantastingsgraad.

Afbeelding 1: Overzichtsfoto onderzoekslocatie. Het projectgebied bevindt zich in het rode kader.
(Bron: Google maps)

Kenmerk: HW03P

Beheeradvies aantasting letterzetter 4

  1. Huidige situatie
    Het veldwerk bestaat uit een vaststelling van de aantaster en een globaal overzicht van de
    aantastingsgraad. Deze worden in dit hoofdstuk beschreven. Daarnaast wordt kort ingegaan op de
    projectlocatie.
    Locatiebeschrijving
    Het projectgebied bevindt zich binnen de perceelgrenzen van Bungalowpark L’air Pur, Schaluinen
    11B te Baarle-Nassau.

Het betreft een bungalowpark achter het vroegere ‘Landgoed Schaluinen’ in het Brabantse Baarle-
Nassau met 340 woningen.

Het park heeft een oppervlakte van ca. 6 ha en wordt omzoomt door bosgebied van hoofdzakelijk
grove den (Pinus sylvestris) en fijnspar (Picea abies)
De naam Baarle wordt, volgens Wikipedia, op verschillende manieren verklaard. Het is zeker dat het
laatste gedeelte van het woord afkomstig is van het woordje loo (bos op zanderige grond vlakbij een
nederzetting). Voor het eerste gedeelte geeft Wikipedia 3 mogelijkheden:

  1. Baar; een kaal, vlak of ontgonnen land;
  2. Barza; Oergermans woord voor naaldhout;
  3. Baro, of Bera; een oude persoonsnaam.
    Werkwijze
    Op aangeven van dhr. Wolthuis zijn een aantal sparren bekeken waarbij een aantasting, of sterk
    vermoeden van een aantasting geconstateerd was. De zwaar aangetaste bomen waren afgestorven
    en lieten in meer of mindere mate hun bast los. Onder de losse bast zijn meerdere kevers, larve en
    vraatgangen waargenomen, zie afbeelding 2 en 3.

Afbeelding 2: Linksonder de waargenomen kever.
Rechtsboven een uitvlieggat.

Afbeelding 3: Onder de loszittende bast worden
specifieke vraatgangen waargenomen.

Kenmerk: HW03P

Beheeradvies aantasting letterzetter 5
Waargenomen soort
De waargenomen kevers, larven en vraatgangen zijn specifiek voor de letterzetter (Ips typographus).
De letterzetter heeft een voorkeur voor fijnspar (Picea abies), maar kan ook lariks, douglasspar
(Pseudotsuga menziessi), Weymouthden (Pinus strobus), zwarte den (Pinus nigra) en gewone
zilverspar (Abies alba) aantasten.
Aantasting
Een goed gezonde boom kan het insect door harsvorming weren, zie afbeelding 4, maar (licht)
verzwakte bomen kunnen al door enkele kevers gekoloniseerd worden.
De mannetjes zoeken op de schors van verzwakte bomen een geschikte plek om naar binnen te
boren waar hij een paringskamer graaft. Na de paring boren de vrouwtjes vanuit deze kamers in
verticale richting een 7 tot 15 cm lange moedergang waarin zij haar eitjes afzet. De larven die uit de
eitjes komen vreten uitwaaierende gangen dwars op de moedergang wat het specifieke patroon
oplevert.
Als de larven volgroeid zijn verpoppen deze. De kevers die uit de verpopping komen boren zich naar
buiten en vliegen uit naar een andere boom voor een tweede cyclus.
Zowel oude als jonge kevers vreten verder gangen in de bast voor rijping en regeneratie.
In warmere gebieden, of gedurende warme perioden kan de letterzetter zich snel vermeerderen en
kan zelfs een derde generatie overwinteren.
Om een gezonde boom succesvol aan te vallen zijn 4000 tot 6000 kevers van de letterzetter nodig.

Afbeelding 4: Gezonde bomen kunnen de kevers
(tijdelijk) weren door harsvorming.

Afbeelding 5: Boorgaatje van letterzetter rood
omcirkeld.

Kenmerk: HW03P

Beheeradvies aantasting letterzetter 6
Symptomen
De aantasting openbaart zich door kroon/topsterfte, naaldverlies, naaldverkleuring, kleine
boorgaatjes in de bast (uitvlieggaatjes), zie afbeelding 5, harsuittreding op stam (weringsreactie van
gezonde boom. Boom kan in dit stadium nog overleven) en afbladderende bast (vergevorderd
stadium).
Gevolgen
De vraatgangen van de larven en kevers zorgen voor een verstoring in de sapstroom van de boom en
afvallen van de bast. Hierdoor neemt de verzwakking van de boom toe. Bij een zware aantasting zal
de boom uiteindelijk afsterven.
Het afvallen van de bast en het afsterven van het cambium zorgt er in feite voor dat de boom
verdroogt. Er is geen direct risico op windworp of stambreuk van afgestorven bomen, echter is er wel
een direct verhoogd risico op takbreuk.
Afgestorven, of zwaar aangetaste en verzwakte bomen kunnen gekoloniseerd worden en fungeren
als ‘broedboom’.
Bestrijding
De letterzetter is een zogenaamde gelegenheidsaantaster die profiteert van de verminderde conditie
en kwaliteit van de bomen in de directe omgeving.
Bestrijding van de letterzetter is niet realistisch in de zin van complete uitroeiing.
Beheersing van de plaagdruk is mogelijk door het verwijderen van afgestorven, aangetaste en
verzwakte bomen. Het vrijgekomen takhout van gevelde bomen dient te worden versnipperd en
worden afgevoerd. Stamhout dient bij voorkeur te worden afgevoerd, indien het gewenst is dat dit
voor andere doeleinde gebruikt wordt dient het stamhout ontdaan te worden van de bast.
Overgebleven stobben uitfrezen, of ontdoen van de bast tot ten minste onder het maaiveld om te
voorkomen dat kevers hierin overwinteren.

  1. Conclusie
    Tijdens de rondgang op 15 januari 2019 is vastgesteld dat de aantasting wordt veroorzaakt door de
    letterzetter (Ips typographus). Deze kever boort een gaatje in de stam van verzwakte bomen. De
    larven vreten een gangenstelsel onder de bast wat een verstoorde sapstroom als gevolg heeft. Als
    gevolg van de verstoorde sapstroom neemt de conditie van de boom af. Zwaar aangetaste bomen
    kunnen binnen een groeiseizoen volledig afsterven.
    Om de plaagdruk van de letterzetter zoveel mogelijk te beperken dienen afgestorven en zwaar
    aangetaste bomen verwijderd te worden.
    In totaal zijn er ca. 60 aangetaste bomen op het park aangetroffen. De aangetaste bomen staan deels
    op het algemene terrein van het bungalowpark, deels op eigen terrein van bungaloweigenaren.
    Het is van belang dat alle afgestorven en zwaar aangetaste bomen voor de eerste vlucht in april/mei
    geruimd worden.

Kenmerk: HW03P

Beheeradvies aantasting letterzetter 7

  1. Advies
    Geadviseerd wordt om de afgestorven en zwaar aangetaste bomen te verwijderen en af te voeren
    volgens onderstaande voorschriften. Deze bomen dienen voor de eerste vlucht, afhankelijk van de
    weersomstandigheden medio april begin mei, geveld en afgevoerd te worden.
    Niet of beperkt aangetaste bomen blijven vooralsnog behouden om de groene uitstraling van het
    bungalowpark te behouden.
    De te vellen bomen worden vooraf opgenomen en gemerkt door Pius Floris Boomverzorging.
    Gezien de situatie met bomen op particulier bezit wordt hiervoor in overleg met het bestuur van VvE
    Bungalowpark L’air Pur een nader te bepalen tijdstip afgesproken.
    Het is van belang om de aangetaste bomen op particulier grondgebied bij het plan te betrekken om
    het succes van de aanpak te versterken.
    Voorschriften voor het vellen en verwijderen van de afgestorven tot zwaar aangetaste bomen:
     Vrijgekomen takhout direct versnipperen

afvoeren;
 Stamhout bij voorkeur afvoeren naar een groenverwerkingsbedrijf;
 Indien stamhout op het park dient te blijven deze ontdoen

ontdoen van bast;
 Resterende stobben frezen, of het bovengrondse gedeelte geheel